Fez

Fez, najstarsze miasto cesarskie Maroka, to miejsce, gdzie historia nie jest tylko zachowana, ale aktywnie przeżywana. Położone na północny zachód od gór Atlas, miasto skupia się wokół rzeki Fez i jest otoczone otaczającymi je wzgórzami. Jego zabytkowa medyna, Fes el-Bali, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, stanowi jeden z największych na świecie obszarów miejskich bez ruchu samochodowego – rozległą sieć ponad 9000 wąskich, krętych przejść.

Wejście do medyny Fezu przypomina podróż w czasie do średniowiecznego miasta, wielozmysłową podróż wypełnioną dźwiękami rzemieślników przy pracy, aromatem miętowej herbaty i widokiem osłów przemierzających ulice. W przeciwieństwie do miast utrzymywanych wyłącznie dla celów turystycznych, Fez pozostaje miastem aktywnym zawodowo, co przyczynia się do jego urzekającego charakteru. Tutaj przetrwają starożytne tradycje, od kowali miedzi kształtujących metal po garbarzy udoskonalających swój fach w tradycyjnych warsztatach.

Fundamenty i wczesny rozwój

Fez został założony w 789 r. n.e. przez Idrisa I na południowo-wschodnim brzegu rzeki Jawhar, obecnie znanej jako rzeka Fez. Jego syn, Idris II, założył osadę zwaną al-ʿĀliyá po przeciwnej stronie rzeki w 809 r. n.e., przenosząc tam swoją stolicę z Walili (Volubilis). Przez pewien czas Fez składał się z tych dwóch odrębnych, konkurujących ze sobą osad. Obie części zostały ostatecznie zjednoczone przez Almorawidów w XI wieku, przekształcając Fez w znaczące miasto islamskie.

Złoty wiek Marynidów

Fez osiągnął szczyt rozwoju pod panowaniem dynastii Marynidów, od XIII do XV wieku, kiedy to odzyskał status stolicy politycznej. W tym okresie wzniesiono liczne medresy (szkoły teologiczne) i meczety, z których wiele stoi do dziś i są uważane za wzory mauretańskiego i marokańskiego stylu architektonicznego. W 1276 roku sułtan Marynidów Abu Yusuf Jakub założył Fes Jdid, czyli 'Nowy Fez', jako królewską dzielnicę administracyjną, w której do dziś znajduje się Pałac Królewski.

Centrum nauki i handlu

Do XII wieku Fez stał się głównym ośrodkiem handlu i nauki w świecie arabskim, przyciągając kupców z basenu Morza Śródziemnego i uczonych z Hiszpanii i Bliskiego Wschodu. Kiedyś wierzono, że było to największe miasto na Ziemi, liczące 200 000 mieszkańców. Uniwersytet Al-Karaouine, założony w 859 r. n.e. przez Fatimę al-Fihri, jest uznawany przez UNESCO za najstarszy nieprzerwanie działający uniwersytet na świecie, z programem nauczania obejmującym kiedyś teologię, gramatykę, matematykę, astronomię i prawo. Kiedy muzułmanie zostali wygnani z Hiszpanii począwszy od XIII wieku, wielu przybyło do Fezu i Al-Karaouine, przynosząc ze sobą wiedzę o sztuce i nauce europejskiej i mauretańskiej.

Protektorat francuski i era współczesna

Traktat z Fezu z 1912 roku ustanowił protektorat francuski w Maroku. Następnie, w latach 1912–1913, stolica administracyjna została przeniesiona do Rabatu, gdzie pozostała. Chociaż Fez doczekał się rozwoju nowoczesnej dzielnicy, Ville Nouvelle, podczas francuskiej ery kolonialnej, stare miasto, obejmujące Fes el-Bali i Fes Jdid, zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1981 roku, zachowując swój unikalny charakter.

Rozpocznij swoją podróż od Bab Bou Jeloud, znanej również jako Brama Błękitna, pięknie zdobionej kafelkami bramy do medyny. Zewnętrzna fasada jest niebieska, w kolorze Fezu, podczas gdy wewnętrzna strona jest zielona, symbolizując islam. Stąd wędruj do Fes el-Bali, największego na świecie obszaru miejskiego bez ruchu samochodowego.

Odwiedź Garbarnię Chouara, jeden z najbardziej rozpoznawalnych i najstarszych obiektów przemysłowych w mieście, działający od co najmniej XI wieku. Obserwuj tradycyjny proces garbowania i barwienia skóry, fascynujące, choć aromatyczne doświadczenie.

Zwiedź Medresę Bou Inania, XIV-wieczną szkołę islamską słynącą z misternych kafelków, stiuków i rzeźbionego drewna cedrowego. Jest to jedno z niewielu religijnych miejsc islamskich w Fezie dostępnych dla zwiedzających niebędących muzułmanami. Kolejnym cudem architektury jest Medresa Al-Attarine, mniejsza, ale równie imponująca szkoła z XIV wieku.

Odkryj Plac Seffarine, historyczne centrum kowali miedzi od XII wieku, gdzie powietrze wypełnia rytmiczny dźwięk uderzeń młotów. W pobliżu Muzeum Sztuki i Rzemiosła Drzewnego Nejjarine, mieszczące się w dawnym karawanseraju, prezentuje tradycyjne marokańskie rzemiosło drzewne. Nie przegap Mellah, historycznej dzielnicy żydowskiej Fezu, z jej charakterystyczną architekturą i odrestaurowaną Synagogą Ibn Danan.

Najprzyjemniejsze pory na odwiedzenie Fezu to wiosna (marzec-maj) i jesień (wrzesień-listopad). W tych przejściowych porach roku temperatury są łagodne i przyjemne, wahając się od 15°C do 25°C wiosną i od 12°C do 27°C jesienią. Wiosną krajobraz jest zielony, a jesień oferuje komfortowe dni i chłodne noce, idealne do zwiedzania i fotografowania. Lata (czerwiec-sierpień) są bardzo gorące, z dziennymi temperaturami często przekraczającymi 35°C, co sprawia, że dłuższe aktywności na świeżym powietrzu są niewygodne. Zimy (listopad-marzec) są łagodniejsze, ale mogą być deszczowe.

Fez jest zwiedzany głównie pieszo, szczególnie w obrębie medyny, która jest strefą wolną od ruchu samochodowego. Taksówki mogą podwieźć i odebrać pasażerów przy bramach medyny. Chociaż poruszanie się po skomplikowanych przejściach może być trudne, nawet z mapami, wielu podróżnych uważa samodzielne zwiedzanie za satysfakcjonujące. Należy jednak uważać na nieoficjalnych przewodników, którzy mogą się do Was zbliżyć.

Targowanie się jest zwyczajową częścią zakupów w sukach; traktujcie to jako przyjazną negocjację. Zacznijcie od zaoferowania około połowy żądanej ceny i bądźcie gotowi na kompromis. Zaleca się skromny ubiór w Fezie, mieście w większości muzułmańskim, i dobrym pomysłem jest, aby kobiety miały ze sobą szalik do okrycia głowy, jeśli odwiedzają meczety. Chociaż ogólnie bezpieczne, warto być świadomym otoczenia, zwłaszcza w nocy w słabiej oświetlonych częściach medyny, i pilnować swoich cennych przedmiotów.