Briançon

Briançon ligt op 1.326 meter hoogte in de Zuidelijke Franse Alpen, op het punt waar vijf valleien samenkomen nabij de Italiaanse grens. Met ongeveer 11.000 inwoners is het de hoogste stad van Frankrijk qua bevolkingsdrempel, en — binnen de Europese Unie — een van de hoogste steden van zijn omvang op het continent. De bovenstad, ommuurd en autovrij, werd bijna volledig gebouwd door of onder toezicht van militair ingenieur Sébastien Le Prestre de Vauban in de late 17e en vroege 18e eeuw. In 2008 plaatste UNESCO de vestingwerken van Briançon als onderdeel van het twaalfdelige Vauban Werelderfgoednetwerk op de lijst. De stad is nooit door een vijand ingenomen.

Geschiedenis

De Romeinen kenden de locatie als Brigantium en gebruikten het als een tussenstop op de route over de Alpen richting Italië. De graven van Albon controleerden het gebied vanaf de jaren 1040, waardoor Briançon verankerd werd in de Dauphiné. De middeleeuwse stad lag op de rotsachtige uitloper boven de rivieren Durance en Guisane, met een 12e-eeuwse kerk, houten huizen en het aquaduct Grande Gargouille dat door de hoofdstraat liep om drie fonteinen te bevoorraden en als brandreserve te dienen.

In 1692 vielen de troepen van de hertog van Savoye aan en verwoestten de stad grotendeels. De aanval zette Lodewijk XIV ertoe aan Vauban te bevelen de verdediging van Briançon volledig te herontwerpen. Vauban bezocht de stad twee keer — de eerste keer na de aanval, de tweede keer in vredestijd in 1700 — en produceerde een verdedigingsplan gedateerd 24 augustus 1700. Het werk vorderde in de decennia daarna: de stadsmuren werden herbouwd tussen 1692 en 1700, de Collégiale kerk gebouwd van 1703 tot 1718, Fort des Salettes begonnen in 1709, het Ouvrage Y gebouwd tussen 1724 en 1734, en de Pont d'Asfeld voltooid in 1734.

Na de nederlaag van Napoleon bij Waterloo in 1815 vielen Oostenrijks-Sardijnse en Piëmontese troepen de regio binnen. Generaal Eberle weigerde zich over te geven. Zonder externe versterking hield de garnizoen en burgers van Briançon de stad drie maanden lang stand tegen een beleg van augustus tot november. Een inscriptie, veertig jaar na de gebeurtenis in 1855 op de Porte de Pignerol gekerfd, vermeldt het feit: "Les Briançonnais sans garnison soutiennent un blocus de trois mois et conservent la place. Le passé répond de l'avenir."

Het Verdrag van Utrecht in 1713 had de grens al gewijzigd, waarbij verschillende Alpendalen aan Savoye werden afgestaan. Militaire investeringen gingen door in de 19e en 20e eeuw; Fort des Salettes werd tussen 1844 en 1853 omgebouwd tot een artilleriefort, en het verdedigingsnetwerk evolueerde via het Séré de Rivières-systeem van de jaren 1870 tot de Alpenlinie, het equivalent van de Maginotlinie in de jaren 1930. Een militaire aanwezigheid bleef in Fort des Trois-Têtes tot 2009 — een jaar na de UNESCO-erkenning.

Bezienswaardigheden

De Cité Vauban (bovenstad) De hele bovenstad is omringd door de muren van Vauban, toegankelijk via de Porte de Pignerol — een poort met een valhek en, erboven, de belegeringsinscriptie uit 1855. De straten zijn alleen voor voetgangers; bewoners met toegangspassen zijn de enige uitzondering. De bovenstad telt ongeveer 500 permanente bewoners.

Grande Gargouille (Grand-Rue) De hoofdstraat van de oude stad dankt zijn naam aan het kleine waterkanaal dat erdoorheen loopt, gebouwd in de Middeleeuwen om de fonteinen van de stad te bevoorraden en als brandblusreserve te dienen. Het was illegaal om het voor enig ander doel te gebruiken. De 16e-eeuwse Fontaine des Soupirs staat nabij het lagere uiteinde; de Maison des Têtes (nr. 13) en Maison Prat (nr. 37) zijn de twee architectonisch meest opmerkelijke gebouwen langs de straat.

Collégiale kerk Notre-Dame-et-Saint-Nicolas Gebouwd van 1703 tot 1718, ingewijd in 1726, verheven tot de status van collégiale kerk in 1746. De twee vierkante klokkentorens, elk bekroond met een kleine koepel en lantaarn, kijken uit op Place du Temple. Elke toren heeft een zonnewijzer; de linker, gedateerd 1719, is de oudste in de bovenstad. De kerk werd in 1931 geclassificeerd als Historisch Monument.

Fort des Salettes Te voet bereikbaar vanuit de bovenstad, op 1.538 meter hoogte. Het oorspronkelijke redoute uit 1709 bezette het plateau dat Vauban identificeerde als de grootste kwetsbaarheid van Briançon. Uitgebreid tussen 1844 en 1853 tot een artilleriefort met grachten, kazematten en bastions. Open voor bezoek.

Pont d'Asfeld Een enkele stenen boog van 38,6 meter, die 60 meter boven de Durance-kloof overspant, voltooid in 1734. De brug verbindt de bovenstad met Fort des Trois-Têtes. Het ontwerp met één boog was een geologische improvisatie — het oorspronkelijke plan met twee bogen werd verlaten toen er geen solide fundering kon worden gevonden op de bodem van de kloof. UNESCO Werelderfgoed sinds 2008. Tegenwoordig in gebruik als bungeejump-platform.

Ouvrage de la Communication Y Een 200 meter lange, met tongewelf overdekte galerij die Fort des Trois-Têtes verbindt met Fort du Randouillet, gebouwd van 1724-1734. Een van de zes Briançon-elementen op de UNESCO-lijst op zichzelf — geclassificeerd niet als onderdeel van een fort, maar als een op zichzelf staande militaire infrastructuur.

Zonnewijzerroute Briançon en de omliggende Hautes-Alpes concentreren het grootste aantal zonnewijzers in Frankrijk (meer dan 400 gedocumenteerd). De Route des Cadrans Solaires loopt door de Briançonnais, Queyras, Vallouise en Embrunais. Zoek naar het werk van Giovanni Francesco Zarbula, een Piemontese rondreizende kunstenaar die tussen 1832 en 1870 barokke zonnewijzers op Alpenmuren schilderde.

Wanneer te Bezoeken

Zomer (juni-september) is de meest praktische tijd voor de oude stad: lange dagen, de Grande Gargouille die vrij stroomt, wandeltoegang tot de omliggende forten, en de omliggende passen open voor fietsers (de Col d'Izoard en Col du Galibier zijn beide bereikbaar). Briançon is sinds 1947 22 keer gestart en gefinisht als etappe van de Tour de France.

Winter (december-maart) draait om het skigebied Serre Chevalier, een van de grootste in Frankrijk. De bovenstad is indrukwekkend onder de sneeuw, maar sommige fortbezoeken sluiten. De nachttrein Parijs-Briançon — een van de slechts twee overgebleven nachttreindiensten in Frankrijk — rijdt het hele jaar door, vertrekt vanuit Parijs Austerlitz om 20:51 en arriveert in Briançon om 08:21.

Briançon heeft ondanks zijn hoogte gemiddeld meer dan 300 dagen zon per jaar, waardoor de schouderseizoenen (mei en oktober) ongewoon aangenaam zijn voor een bergdorp op deze hoogte.

Praktische Informatie

Reizen ernaartoe: De nachttrein Parijs-Briançon (SNCF Intercités de Nuit) is de klassieke route — ligstoelen, 6-persoons of 4-persoons couchette beschikbaar. Met de auto: ongeveer 6 uur vanuit Parijs via de A6 en A43, of 2 uur vanuit Grenoble. De dichtstbijzijnde luchthaven is Grenoble-Alpes Isère (GNB), ongeveer 1u45 met de weg.

Toegang tot de bovenstad: Geen privéauto's toegestaan in de Cité Vauban zonder bewonerpas. Parkeren beschikbaar aan de voet van de bovenstad.

Fortbezoeken: Fort des Salettes is open voor begeleide bezoeken; controleer het officiële schema van de stad op ville-briancon.fr. Het Ouvrage Y en de Pont d'Asfeld zijn te voet bereikbaar als onderdeel van een wandelroute rond de vestingwerken.

Hoogte-opmerking: Op 1.326 meter is de lucht merkbaar ijler dan op zeeniveau. Bezoekers die van lage hoogte komen, kunnen op de eerste dag milde vermoeidheid ervaren, vooral bij het wandelen naar de omliggende forten.

Taal: Frans is de voertaal. Italiaans wordt in veel etablissementen begrepen gezien de nabijheid van de grens (15 km naar Italië bij Montgenèvre).